Osteoporoza to zmniejszona gęstość mineralna kości, zwiększająca ich łamliwość. Diagnoza ta bywa dla pacjentów źródłem niepokoju — wielu obawia się, że jakakolwiek terapia manualna czy fizykoterapeutyczna będzie dla nich zbyt ryzykowna. W rzeczywistości sytuacja jest bardziej złożona: część metod rzeczywiście wymaga wykluczenia, ale znaczna część dostępnych u nas terapii jest bezpieczna, a niektóre mogą aktywnie wspierać zdrowie kości.
Co jest przeciwwskazane?
Dynamiczne manipulacje stawowe, szczególnie w obrębie kręgosłupa, są przy zaawansowanej osteoporozie przeciwwskazane — obniżona wytrzymałość kości na obciążenia mechaniczne czyni je zbyt ryzykownymi. To jedyna istotna kategoria technik, której u pacjentów z osteoporozą unikamy.
Co jest bezpieczne — a nawet wskazane?
Podstawa naukowa
Ćwiczenia z obciążeniem (weight-bearing exercise) mają jedno z najlepiej udokumentowanych działań wspierających gęstość mineralną kości — badania wskazują, że najskuteczniejsze są programy łączące różne rodzaje treningu, w tym trening obciążeniowy i na platformach wibracyjnych.
Randomizowane badanie kontrolowane (95 mężczyzn z osteopenią lub osteoporozą) wykazało, że po 12 tygodniach terapii pole magnetyczne (PEMF) połączone z ćwiczeniami było skuteczniejsze niż laser wysokoenergetyczny połączony z ćwiczeniami lub same ćwiczenia w zwiększaniu gęstości mineralnej kości, stymulacji tworzenia kości i redukcji markerów resorpcji kostnej — z efektami utrzymującymi się do 6 miesięcy po zakończeniu terapii. Wcześniejsze badanie na kobietach po menopauzie zagrożonych osteoporozą wykazało istotny wzrost gęstości mineralnej kości po 12 tygodniach codziennej ekspozycji na pole magnetyczne.
Odżywienie i nawodnienie tkanek
Odpowiednie nawodnienie i odżywienie mają duże znaczenie dla zdrowia kości, stawów i powięzi — to poprzez dobrze nawodnioną i ukrwioną tkankę składniki odżywcze mogą być efektywnie transportowane i wchłaniane tam, gdzie są potrzebne, w tym do tkanki kostnej. Odwodniona, słabo odżywiona tkanka gorzej przyswaja składniki niezbędne do prawidłowej przebudowy kości — dlatego w naszej pracy z pacjentami z osteoporozą zawsze poruszamy też temat codziennego nawodnienia i odżywienia, jako uzupełnienie terapii manualnej i fizykoterapii.
Stres, hormony i oś jelitowo-mózgowa
Mało kto kojarzy zdrowie kości ze stresem, a badania wskazują na wyraźny związek. Przewlekły stres podnosi poziom kortyzolu — hormonu o działaniu katabolicznym, który hamuje aktywność komórek budujących kość (osteoblastów) i nasila aktywność komórek ją rozkładających (osteoklastów). Badania wskazują, że przewlekle podwyższony kortyzol wiąże się z obniżoną gęstością mineralną kości i zwiększonym ryzykiem złamań, częściowo poprzez nasilanie stanu zapalnego w organizmie.
Przewlekły stres wpływa też na funkcjonowanie nerwu błędnego i układu przywspółczulnego, co może objawiać się problemami trawiennymi — a prawidłowe trawienie jest przecież warunkiem wchłaniania składników odżywczych potrzebnych do budowy kości. To jeden z powodów, dla których w Qi-Med pracę z pacjentami z osteoporozą często uzupełniamy elementami psychosomatycznymi i pracą z układem nerwowym — regulacja odpowiedzi na stres może pośrednio wspierać zdrowie kości.
Mobilność i stabilność — szczególnie istotne u osób starszych
U starszych pacjentów z osteoporozą szczególne znaczenie mają dwa rodzaje ćwiczeń — mobilność i stabilność. Ćwiczenia mobilności to praca w pełnych zakresach ruchowych stawów, obejmująca również te zakresy, których nie wykorzystujemy w codziennym życiu — z wiekiem naturalna tendencja do zawężania zakresu ruchu przyspiesza utratę elastyczności tkanek okołostawowych.
Ćwiczenia stabilności i propriocepcji są równie istotne — badania systematyczne potwierdzają, że trening równowagi i propriocepcji istotnie redukuje ryzyko upadków u osób starszych, poprawiając reakcję receptorów czuciowych w stawach i mięśniach oraz szybkość reakcji posturalnych. Amerykańskie Towarzystwo Medycyny Sportowej (ACSM) rekomenduje trening proprioceptywny 2-3 razy w tygodniu jako skuteczną metodę profilaktyki upadków. Ponieważ upadek jest najczęstszą bezpośrednią przyczyną złamania osteoporotycznego, praca nad stabilnością i propriocepcją jest równie ważna jak praca nad samą gęstością kości.
